Choć w potocznym języku bywają używane zamiennie, cierpliwość i wytrwałość opisują dwie różne cechy.
| Cierpliwość | Wytrwałość |
|---|---|
| Umiejętność spokojnego znoszenia upływu czasu, trudności lub opóźnień. | Umiejętność kontynuowania działania mimo trudności, zmęczenia i przeszkód. |
| Odpowiada na pytanie: „Czy potrafię czekać?” | Odpowiada na pytanie: „Czy potrafię iść dalej?” |
| Ma charakter bardziej bierny lub receptywny. | Ma charakter aktywny i sprawczy. |
| Dotyczy emocji i reakcji. | Dotyczy woli i działania. |
Przykłady
- Cierpliwość
- Czekasz kilka lat, aż drzewo wyda owoce.
- Nie denerwujesz się, gdy ktoś długo tłumaczy problem.
- Zachowujesz spokój podczas medytacji, mimo natłoku myśli.
- Wytrwałość
- Codziennie ćwiczysz grę na instrumencie przez pięć lat.
- Piszesz książkę, mimo wielu chwil zwątpienia.
- Wracasz do praktyki medytacyjnej każdego dnia, nawet gdy wydaje się bezowocna.
Mogą występować osobno
Można być cierpliwym, ale niewytrwałym:
„Poczekam, aż coś się wydarzy”, ale nie podejmuję systematycznego wysiłku.
Można być wytrwałym, ale niecierpliwym:
Codziennie ciężko pracuję, ale irytuje mnie, że efekty przychodzą zbyt wolno.
W tradycjach buddyjskich
Te dwie cechy są blisko spokrewnione i obie należą do sześciu paramit, ale odpowiadają różnym aspektom praktyki:
- Cierpliwość (sanskryt: kṣānti) oznacza zdolność znoszenia cierpienia, krytyki i przeciwności bez gniewu.
- Wytrwałość (sanskryt: vīrya, często tłumaczone jako „gorliwość”, „energiczny wysiłek”) oznacza nieustanne, radosne podtrzymywanie praktyki i rozwijanie dobra.
Można to ująć krótko:
Cierpliwość mówi: „Nie poddam się emocjom.”
Wytrwałość mówi: „Nie poddam się w działaniu.”
Najpełniejsza postawa łączy obie cechy: zachowujesz spokój wobec tego, czego nie możesz przyspieszyć, i jednocześnie konsekwentnie robisz to, co od ciebie zależy.
To jest klasyczny podział sześciu paramit. Warto jednak doprecyzować tłumaczenie drugiej z nich.
3. Kṣānti-pāramitā (क्षान्तिपारमिता) – paramita cierpliwości
- cierpliwość,
- wyrozumiałość,
- zdolność znoszenia trudności,
- niewzruszoność wobec krzywdy i cierpienia.
Nie chodzi wyłącznie o bierne czekanie, lecz o brak gniewu i zachowanie równowagi umysłu. W literaturze spotyka się także tłumaczenia: paramita cierpliwości i wyrozumiałości lub paramita tolerancji.
4. Vīrya-pāramitā (वीर्यपारमिता) – najtrafniej:
- paramita wytrwałego wysiłku,
- paramita gorliwości,
- paramita energii,
- paramita pilności.
Słowo vīrya pochodzi od rdzenia związanego z bohaterem (vīra – „wojownik”, „bohater”). Oznacza odwagę, energię i siłę do nieustannego praktykowania dobra. Dlatego:
- „zapał” oddaje entuzjazm, ale niekoniecznie długotrwałą konsekwencję,
- „odwaga” dobrze oddaje etymologię, ale nie całość znaczenia,
- „wytrwałość” trafnie oddaje aspekt ciągłego wysiłku, choć pomija element energii.
Dlatego wielu współczesnych tłumaczy preferuje określenie:
Vīrya-pāramitā – paramita wytrwałego, pełnego energii wysiłku.
Jeśli tworzysz własny kanon lub tekst popularnonaukowy, dobrym i zwięzłym zestawem byłoby:
- Dāna-pāramitā – paramita hojności.
- Śīla-pāramitā – paramita etycznej dyscypliny.
- Kṣānti-pāramitā – paramita cierpliwości.
- Vīrya-pāramitā – paramita wytrwałości.
- Dhyāna-pāramitā – paramita medytacji.
- Prajñā-pāramitā – paramita mądrości.
To rozwiązanie dobrze rozróżnia trzecią i czwartą paramitę: kṣānti odpowiada za sposób znoszenia przeciwności, natomiast vīrya za konsekwentne podejmowanie praktyki mimo tych przeciwności.
Fundacja Rogaty Budda
— ⟁ —
Treść opracowana pod patronatem Fundacji Rogaty Budda — więcej »
• Tekst stanowi autorskie opracowanie przygotowane na potrzeby Projektu BuddhismTomorrow.
• Przy tworzeniu tekstu oraz ilustracji wykorzystano narzędzie oparte na sztucznej inteligencji Pandit—AI.
• Ilustracje mają charakter artystycznych impresji (AI) i nie stanowią rekonstrukcji świata rzeczywistego.
Niniejszy tekst powstał przy użyciu modelu Intellectus artificialis scribens (AIS) we współpracy z Homo sapiens scribens (HSS). Proces jego tworzenia miał charakter iteracyjny i obejmował następujące etapy »
- Inicjalny pomysł i koncepcja artykułu sformułowane przez HSS.
- Przeszukiwanie materiałów źródłowych — w tym poszukiwania dygresyjne i interdyscyplinarne — prowadzone w zasobach publicznych.
- Uzupełnienie korpusu źródeł o materiały prywatne i doświadczenie własne HSS.
- Kolacjonowanie i porządkowanie zebranych treści przy użyciu AIS.
- Określenie stylu wypowiedzi oraz zarysowanie głównych tez i struktury artykułu przez HSS.
- Generowanie tekstu przez AIS na podstawie dostarczonych założeń.
- Redakcja i korekta: HSS samodzielnie lub we współpracy z AIS.
- Iteracyjne dopracowywanie kolejnych wersji poprzez powtarzanie etapów 6–7 aż do momentu podjęcia przez HSS decyzji o zakończeniu prac i publikacji.
Tekst może zawierać elementy spekulatywne, eksperymentalne lub o charakterze fikcyjnym. Nie stanowi on instrukcji, porady medycznej, psychologicznej ani terapeutycznej.
Opisywane koncepcje i praktyki nie powinny być stosowane jako metody wpływania na zdrowie fizyczne lub psychiczne bez konsultacji z odpowiednim specjalistą. Autor i Fundacja nie ponoszą odpowiedzialności za skutki wykorzystania treści zawartych w tekście niezgodnie z ich przeznaczeniem.