Bob Miller
Kosz Ukazania to sūtra, która wprowadziła do świata Awalokiteśwarę oraz sześciosylabową mantrę. Dr Bob Miller zaprasza do poznania tego rzadko badanego, lecz niezwykle wpływowego tekstu.
„Om Mani Padme Hum” należy do najczęściej recytowanych fraz w buddyzmie tybetańskim — a jednak sūtra, która po raz pierwszy ją przedstawiła, pozostaje w dużej mierze nieznana. W niniejszym wprowadzeniu do Kosza Ukazania dr Miller śledzi pochodzenie mantry, analizuje dialog tekstu z tradycjami hinduistycznymi oraz opisuje współczującą aktywność Awalokiteśwary, która przejawia się we wszystkich sferach istnienia. Jest to tekst o znaczeniu zarówno historycznym, jak i duchowym, daje współczesnemu czytelnikowi bezpośredni dostęp do źródła jednej z najbardziej ugruntowanych praktyk buddyjskich.
Jeśli kiedykolwiek widziałeś obrazy Tybetu, istnieje duże prawdopodobieństwo, że natknąłeś się na sześciosylabową mantrę: oṁ maṇipadme hūṁ. Jest ona wszechobecna — wyryta w skałach przy górskich ścieżkach, drukowana na kolorowych flagach modlitewnych, zdobiąca młynki modlitewne obracane dniem i nocą przez praktykujących.
Jest to prawdopodobnie najczęściej recytowana fraza w historii buddyzmu tybetańskiego — częstsza nawet niż formuła schronienia. A jednak tekst, który po raz pierwszy ją wprowadził, pozostaje dla większości praktykujących nieznany. Tym tekstem jest Kāraṇḍavyūha — Kosz Ukazania, sanskrycka sūtra powstała w Indiach między III a V wiekiem n.e.
Tytuł
Słowo kāraṇḍa oznacza duży, brzuchaty kosz z pokrywą, używany w starożytnych Indiach do przechowywania tekstów. Vyūha oznacza „układ”, „rozmieszczenie”, „ukazanie”. Tytuł mówi więc, że sūtra „otwiera kosz” i pokazuje jego zawartość — opowieści o współczującej aktywności Awalokiteśwary oraz o tym, jak mantra pojawiła się w świecie.
Kim jest Awalokiteśwara?
W skrócie: bodhisattwa to istota, która ślubowała osiągnąć pełne przebudzenie, aby wyzwolić wszystkie czujące istoty z cierpienia. Awalokiteśwara jest uosobieniem tego ideału — istotą, która „spogląda na świat” i nie może spocząć, dopóki istnieje cierpienie.
Znany jest jako:
- Chenrezig w Tybecie,
- Guanyin w Chinach (często w formie żeńskiej).
To jedna z najbardziej czczonych postaci całego buddyzmu.
I właśnie Kosz Ukazania jest tekstem, który w największym stopniu rozpowszechnił jego kult.
Dialog z hinduizmem
Sūtra pozostaje w wyraźnym dialogu z otaczającym ją światem hinduistycznym. Nie ignoruje bóstw takich jak Śiwa, Wisznu czy Brahma — lecz wchłania je, twierdząc, że wszystkie pochodzą z ciała Awalokiteśwary.
To klasyczny mechanizm religijny: asymilacja poprzez podporządkowanie.
Szczególnie widoczna jest relacja między Śiwą a Awalokiteśwarą. Śiwa nosi imię Īśvara („Pan”), a ten sam rdzeń obecny jest w imieniu Awalokiteśwary („Pan, który spogląda”). Co więcej, mantra Awalokiteśwary:
- oṁ maṇipadme hūṁ
wyraźnie nawiązuje do mantry Śiwy:
- oṁ namaḥ śivāya
To nie przypadek — to świadome przekształcenie i „przewyższenie”.
Treść sūtry
Akcja rozpoczyna się w gaju księcia Dżety, gdzie naucza Budda Śakjamuni. Nagle przestrzeń wypełnia cudowne światło.
Bodhisattwa Sarvanīvaraṇaviṣkambhin pyta o jego źródło.
Budda odpowiada: to światło Awalokiteśwary, który powrócił z podróży przez najniższe światy — w tym piekła i krainę głodnych duchów.
Dalej następuje seria opowieści:
- wizyta w świecie asurów (półbogów),
- nauczanie istot takich jak yakṣowie i rākṣasowie,
- podróż na wyspę Siṃhala (Sri Lanka), gdzie przemienia ludożerne kobiety,
- wizyta w Vārāṇasī jako pszczoła nauczająca owady,
- sprowadzenie deszczu pożywienia dla głodujących ludzi.
Przekaz jest jednoznaczny:
nie istnieje miejsce ani istota poza zasięgiem współczucia.
Pochodzenie mantry
Druga część sūtry koncentruje się na samej mantrze.
Okazuje się, że nie była ona łatwo dostępna. Sam przyszły Budda otrzymał ją od Budda Padmottama, który wcześniej otrzymał ją od Awalokiteśwary.
Mantra ukazana jest jako istota — bóstwo:
Ṣaḍakṣarī Mahāvidyā („Wielka Wiedza Sześciu Sylab”)
— biała, czteroramienna, z lotosem i różańcem.
To kluczowe: mantra nie jest tylko dźwiękiem, lecz żywą rzeczywistością.
Znaczenie mantry
Oṁ — jedność ciała, mowy i umysłu; akt oddania
Maṇi — „klejnot” → współczucie
Padme — „lotos” → mądrość
Hūṁ — jedność
Całość oznacza:
- hołd dla Awalokiteśwary
- oraz jedność mądrości i współczucia — naturę przebudzonego umysłu
Dodatkowo:
- 6 sylab = 6 światów samsary
- 6 sylab = oczyszczenie 6 głównych splamień (pycha, zazdrość, pożądanie, ignorancja, chciwość, gniew)
Jak czytać tę sūtrę?
To nie jest tekst argumentacyjny. To tekst immersyjny — tworzy świat przesycony obecnością współczucia.
Mantra jest zaproszeniem do uczestnictwa w tym świecie.
Jak ujął to Patrul Rinpocze:
„Awalokiteśwara jest esencją wszystkich Buddów.
Sześć sylab jest esencją wszystkich mantr.
Przebudzony umysł jest esencją tantry.
Recytuj sześć sylab ze zrozumieniem tego, co wyzwala wszystko.”
Dr Bob Miller zajmuje się tłumaczeniem i opracowywaniem tekstów dotyczących życia monastycznego, przeznaczonych dla wspólnot zakonnych, środowiska akademickiego oraz wszystkich zainteresowanych czytelników.
Źródło: The Basket’s Display: The Origins of Om Mani Padme Hum By Bob Miller.
84000 to inicjatywa powstała na łonie Khyentse Foundation.
